Home / Chuyện xưa tích cũ / Pháp luật nghiêm minh

Pháp luật nghiêm minh

Pháp luật nghiêm minh

Theo sách “Đại Nam thực lục”, sau khi lên ngôi vua Gia Long đã cho biên soạn bộ Hoàng Việt luật lệ, đến năm 1815 thì ban hành. Đã có pháp luật rõ ràng, nghiêm khắc, các vua đầu triều Nguyễn cũng yêu cầu quần thần tuân thủ luật lệ rất chặt chẽ. Nhiều câu chuyện còn được sử sách ghi lại rõ ràng và được lưu truyền đến ngày nay. Câu chuyện dưới đây là một minh chứng.

Vào cuối đời vua Gia Long, kinh thành nhiều lần có nạn trộm cắp. Sau khi lên ngôi (1820), vua Minh Mạng lập tức ban sắc rằng quân dân bắt được trộm thì hậu thưởng. Ngay sau đó có người bắt được kẻ cắp ngày. Vua bảo bầy tôi rằng: Ăn cắp là tội nhẹ, nhưng giữa ban ngày mà ăn cắp ở chốn đại đô là rất khinh miệt pháp luật. Bọn vô lại khinh phạm hiến chương như thế, tha thì rốt cục cũng không chừa, tha cũng vô ích. Nói xong, nhà vua sai chém đầu kẻ trộm để răn dân chúng.

Vua Minh Mạng rấat quan tâm đến việc giữ bộ mặt của kinh thành, luôn muốn quét hết nạn trộm cướp. Việc này còn được ghi lại rằng, ở năm Minh Mạng thứ 6, khi kinh thành (lúc đó đã đổi tên từ dinh Quảng Đức thành phủ Thừa Thiên) vẫn xảy ra trộm cướp, nhà vua đã có nghiêm chỉ thế nhưng quan binh vẫn chưa bắt được hết, người bắt được lại để lâu không tra xét kết tội. Vua giận các quan cai trị kinh thành lười biếng, giao xuống bộ Hình bàn xử. Vì thế, Thự Phủ doãn Thừa Thiên là Bùi Tăng Huy bị giáng làm Lang trung Lại bộ, Phủ thừa Vũ Doãn Đạo giáng làm Lang trung Lễ bộ. Nhà vua còn điều Ký lục Quảng Nam là Ngô Phúc Hội về làm Phủ doãn Thừa Thiên. Thiêm sự Hình Bộ là Nguyễn Công Trứ được điều sang làm Phủ thừa Thừa Thiên.

Cũng chuyện giữ gìn bộ mặt của kinh thành, năm Minh Mạng thứ 2, nhà vua đi xem xét kinh thành, thấy có bệnh binh nằm ở bờ ao, hỏi ra là lính ở vệ ban trực tiền. Vua liền sai Thái y viện điều trị, rồi phạt viên quản vệ 40 roi, phạt cai đội 80 roi. Nhà vua còn ra sắc rằng từ nay người quản quân mà để quân binh bị khốn đói ở đường sá thì cứ lệ ấy mà trị. Nếu để chết thì tội nặng thêm. Phân chia trách nhiệm: Trong kinh thành thì thuộc quan Giám thành, ngoài quách thì thuộc dinh Quảng Đức, chiếu địa phận mà tuần xét, trên đường sá thấy có người ốm đau, nếu là quân lính thì giao cho cai quản, nếu là dân thì giao cho lý chánh hay thân nhân để điều dưỡng. Làm trái thì trách phạt theo số bệnh nhân nhiều hay ít, đã nằm lâu hay mau. Nhà vua còn quy định cụ thể như sau: Ngoài quách: Phát hiện mỗi người ốm nằm ngoài đường thì phạt một tháng lương, thêm một người phạt thêm 1 tháng, để nằm 3 ngày phạt lương 3 tháng, thêm 3 ngày nữa thì thêm 1 tháng lương. Mức phạt đến 1 năm lương.

Xem thêm:  Một đời vì nước

Minh Mạng năm thứ 3, vùng Quảng Nam đói kém, vua sai quan ở kinh hội với quan ở trấn phát thóc kho ra bán. Các quan phát hiện Lý trưởng Đặng Văn Diên lĩnh thóc bán cho riêng mình, nhà vua biết và đã ra lệnh chém để răn mọi người. Cũng chuyện bán thóc cho dân mà bán không đều, bỏ sót thì các quan phụ trách cũng bị cách, giáng chức. Năm đó, Quảng Trị cũng đói kém, Cai bạ tỉnh Quảng Trị Nguyễn Cứu Khánh và Thự Ký lục Bùi Phổ đến phát thóc bán cho dân, bán không đều, xã nhiều người bán thóc ít, xã ít người bán nhiều, lại có tới 211 xã không được mua. Tham tri bộ Hộ Nguyễn Công Tiệp hạch tâu và vua Minh Mạng đã ban dụ rằng: Việc bán thóc là để nhà nghèo đều được đội ơn. Nay bọn chúng tự ý thấp cao, đến nỗi 211 xã không được mua thóc, rồi sai bắt giam, cách chức.

Cũng năm đó đã xảy ra sự việc tù phạm ở trấn Thanh Hoa (Thanh Hóa ngày nay) có 29 người phá ngục. Quân lính thuộc trấn đuổi bắt, có người bị thương và chết. Quan ở trấn tâu lên, vua dụ rằng: Tù phạm nhiều như thế mà không đề phòng trước, đến nỗi chúng hành hung phá ngục, thì chức trách các người để đâu? Nếu không làm tội những hạng quan hèn kém này thì sao bày tỏ pháp luật với thiên hạ?

Tội không tích cực đánh giặc cũng bị xử rất nặng. Trong năm này, ngoài biển Hà Tiên có giặc Chà Và vào cướp. Thủ ngự Phú Quốc sai các thứ đội trưởng là Ngô Văn Đức và Nguyễn Văn Sương đem binh đi tuần bắt. Đức lười nhác, thác bệnh cáo ốm, để Sương đi một mình, gặp giặc giao chiến chém được 3 đầu, lấy được một thuyền. Thành thần Gia Định tâu lên, Sương được phong chức Cai đội, còn Đức bị chém để nêu gương.

Lời bàn:

Từ thực tế cuộc sống cho thấy, quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực và cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy là đạo đức. Chính vì từ nhà vua đến quân thần đều tôn trọng pháp luật, xét xử nghiêm minh và trọng lễ nghĩa mà đời sau đánh giá những năm đầu triều Nguyễn là một vương triều rất có kỷ cương. Điều này hoàn toàn đúng, bởi người xưa có câu rằng, “Bề trên ở chẳng chính ngôi – Để cho bề dưới chúng tôi lăng loàn”, hay “Giọt trước rỏ đâu, giọt sau rỏ đấy” và “Sóng trước đổ đâu, sóng sau đổ đấy”.

Thế mới hay rằng, một vương triều hay một chính quyền mà ở đó, mỗi thành viên từ trên xuống dưới đều gương mẫu “thượng tôn pháp luật” cùng với việc “tăng cường kỷ luật, kỷ cương”, thì xã hội sẽ nghiêm minh, luật pháp được tôn trọng… và người dân sẽ có được cuộc sống yên bình. Xuất phát từ quan điểm này, Chính phủ đã và đang xây dựng một Chính phủ trong sạch, liêm chính, hiệu quả, làm gương cho xã hội về nói đi đôi với làm…, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Để có được một chính phủ như kỳ vọng, không chỉ có Thủ tướng, các thành viên Chính phủ, mà tất cả người dân Việt Nam phải nhận thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Xem thêm:  Trạng nguyên nhà sư

Theo Baihocdoisong.com

Check Also

Xử án như thần

Xử án như thần

Theo sách “Đại Việt sử ký toàn thư”, Nguyễn Mại là người xã Ninh Xá, …