Home / Chuyện xưa tích cũ / Phúc và họa

Phúc và họa

Phúc và họa

Các kỳ thi Nho học ở Việt Nam bắt đầu có từ năm 1075 dưới triều Lý Nhân Tông và chấm dứt vào năm 1919 đời vua Khải Định. Trong 845 năm đó, các triều đình phong kiến ở nước ta đã chọn và lấy 47 người (có sách nêu 56 người) đỗ trạng nguyên. Và Trạng Hổ Nghiêm Viên là người duy nhất chưa kịp làm quan thì đã qua đời không phải do ốm đau, bệnh tật mà vì bởi chính người vợ đầu độc ác.

Theo sách “Đại Việt sử ký tục biên”, Trạng Hổ tên thật là Nghiêm Viên, tên thường gọi là Nghiêm Hoãn, người làng Bồng Lai, xã Bồng Chi, huyện Quế Dương, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (nay thuộc làng Bồng Lai, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh). Ông thi đỗ Trạng nguyên khoa Bính Thìn (1496) đời vua Lê Thánh Tông. Khoa thi năm đó, triều đình lấy đỗ 43 người, sau đó vua đích thân xem dung mạo rồi xét định và chọn lấy 30 người cho đỗ tiến sĩ, đứng đầu là Nghiêm Viên.

Tương truyền, trước ngày diễn ra khoa thi Đình, vua Lê Thánh Tông nằm mộng thấy một con hổ ăn đầu người nên rất lo lắng, sau khi có kết quả thi, vua cho gọi tất cả những người đỗ vào thề trước điện. Khi thấy một tân khoa dáng người cao lớn vạm vỡ, tướng mạo dữ tợn, râu tóc, mặt mũi giống hổ nên Lê Thánh Tông truyền đến hỏi thì người đó xưng tên là Nghiêm Viên đến từ trấn Kinh Bắc.

Vua hỏi năm sinh thì thí sinh đó trả lời mình sinh vào năm Dần. Nghe đến đó, chợt nhớ tới giấc mơ đêm trước, Lê Thánh Tông nghĩ ngợi thoáng chốc. Theo Hán tự thì chữ Viên (con khỉ) và chữ Hổ có nét gần giống nhau, Nghiêm Viên lại tuổi Dần (hổ) nên vua cho rằng đó là điềm trời báo trước, sau đó truyền đổi tên Nghiêm Viên thành Nghiêm Hoãn để tránh điềm gở trong giấc mơ và gả công chúa cho. Cũng vì cho rằng ông sinh vào năm Dần tuổi cầm tinh con hổ nên khi đỗ Trạng, dân gian mới gọi ông là Trạng Hổ.

Vừa đoạt học vị Trạng nguyên cao quý, nay lại được lấy công chúa, trở thành phò mã của hoàng gia, tưởng chừng thiên hạ không mấy người có được sự may mắn ấy, không ngờ đó lại chính là mầm họa của Nghiêm Viên. Trước khi đỗ Trạng và được gả công chúa, Nghiêm Viên đã có một người vợ ở quê, bà này có tính ghen ghê gớm, nay nghe tin chồng đỗ Trạng bà vừa mừng nhưng lại “sôi máu” khi biết ông còn được vua kén làm phò mã, lấy được nàng công chúa trẻ trung, xinh đẹp.

Tức giận vì chồng mình có thêm vợ mới, nhưng chẳng dám làm gì động đến con vua, rồi “cả giận mất khôn” đâm nghĩ quẩn, bà vợ cả đã bỏ thuốc độc vào thức ăn trong bữa tiệc mừng của chồng. Thế là Trạng nguyên Nghiêm Viên trúng độc chết, chưa kịp làm quan để đem tài năng của mình ra giúp dân, giúp nước; còn nàng công chúa bất hạnh kia chưa kịp hưởng hạnh phúc gia đình đã trở thành người góa bụa khi tuổi xuân còn mơn mởn.

Xem thêm:  Sai lầm của chúa Trịnh

Sách “Khâm định Việt sử thông giám cương mục” do triều Nguyễn biên soạn khi viết về khoa thi năm Bính Thìn (1496) cũng có lời chú rằng: Nghiêm Viên, người làng Bồng Lai, huyện Quế Dương, sau khi thi đỗ, lấy công chúa, đến lúc về nhà bị vợ đánh thuốc độc chết. Và trong sách này không có ghi chép về việc nàng công chúa kém may mắn kia là ai trong số 4 nàng công chúa có mỹ hiệu là Gia Thụy, Ý Đức, Dược Vân và Phúc Bảo, con gái vua Lê Thánh Tông?

Như vậy, Nghiêm Viên trở thành Trạng nguyên duy nhất trong lịch sử bị đầu độc, quốc gia mất đi một nhân tài kiệt liệt không được thỏa chí bình sinh của mình và nàng công chúa kia có lẽ cũng là nàng công chúa có cuộc hôn nhân ngắn ngủi bất hạnh nhất trong lịch sử. Và theo pháp luật đương thời là Bộ Quốc triều hình luật (còn được gọi là Bộ luật Hồng Đức), người vợ của Trạng nguyên Nghiêm Viên đã phạm vào Điều 2 quy định về thập ác (tức là 10 tội ác nhất). Nhưng đối với người vợ ghen tuông gây ra tội ác tày đình đó, sử sách lại không ghi chép gì việc bà bị xử trí thế nào, song hậu thế có thể đoán chắc chắn rằng kẻ thủ ác khó tránh khỏi tội chết.

Lời bàn:

Theo sử sách xưa còn lưu lại và Bách khoa toàn thư mở Wikipedia cũng khẳng định rằng, trong khoa thi năm Bính Thìn (1496), đời vua Lê Thánh Tông, thực tế thì Triệu Nghị Phù là người quê xã Đức Lạp, huyện Lập Thạch (nay thuộc huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc) mới là người thi đỗ Trạng nguyên nhưng phạm lỗi nên bị truất xuống Đệ nhị giáp. Như vậy, Triệu Nghị Phù là người gặp rủi, còn Nghiêm Viên là người gặp may, nhưng người xưa vẫn thường nói “trong phúc có họa”. Điều này với Trạng nguyên Nghiêm Viên thì quả không có gì là sai. Đi thi và đỗ trạng nguyên rồi lại được nhà vua gả công chúa thì quả là đại phúc, nhưng cũng vì trở thành phò mã mà Trạng nguyên Nghiêm Viên đã phải chết tức tưởi bởi cơn ghen của người vợ cả.

Vì thế, Nghiêm Viên trở thành trạng nguyên duy nhất trong lịch sử khoa cử Việt Nam dưới thời phong kiến bị đầu độc, quốc gia mất đi một nhân tài không được thỏa chí bình sinh của mình để giúp vua, giúp nước. Và người con gái của vua Lê thời đó có lẽ cũng là nàng công chúa duy nhất có cuộc hôn nhân ngắn ngủi bất hạnh nhất trong lịch sử. Từ nội dung giai thoại trên cho thấy, lời của danh nhân Nguyễn Du viết trong Truyện Kiều rằng: “Lòng riêng riêng những kính yêu; Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai”, quả là không sai. Và điều đau lòng là cho đến nay, ở đâu đó vẫn còn xảy ra không ít vụ vợ sát hại chồng chỉ vì ghen tuông.

N.D

Xem thêm:  Anh hùng hội ngộ

Check Also

Xử án như thần

Xử án như thần

Theo sách “Đại Việt sử ký toàn thư”, Nguyễn Mại là người xã Ninh Xá, …